Rouwverwerking bij kinderen

Iedereen wordt tijdens het leven geconfronteerd met afscheid en verlies. Ook kinderen krijgen te maken met deze facetten van het leven en de pijn en verdriet die verlies met zich meebrengt. Niet alleen de grote verliezen zijn belangrijk, door op juiste wijze om te gaan met kleine verliezen – zoals bijvoorbeeld het verlies van een knuffel – kunnen de eerste stappen gezet worden in het omgaan met gevoelens van rouw. Op die manier is het kind beter voorbereid wanneer de grote verliezen, zoals het overlijden van opa of oma, zich aandienen.

Rouwverwerking bij kinderen

Kinderen leren rouwen

Kinderen kunnen niet van nature begrijpen wat verlies inhoudt, zij zijn hiervoor afhankelijk van de kennis die de ouders hen bijbrengen. Het liefst wilt u als ouder uw kind beschermen tegen deze negatieve gevoelens. Het is echter noodzakelijk om uw kind in het dagelijks leven vertrouwd te maken met rouw. Hoe u dit doet is afhankelijk van de leeftijd van het kind. Het vermogen om concepten als dood en verlies te kunnen omvatten, verandert naarmate het kind ouder wordt.

Kleine kinderen tot vijf jaar

Zeer kleine kinderen kunnen nog niet begrijpen wat de dood inhoudt. Zij hebben nog geen besef van tijd en kunnen daarom niet weten wat het betekent wanneer u zegt dat iemand nooit meer langskomt. Ook al is er geen besef van tijd, kleine kinderen hebben wel gevoelens van verlies en kunnen hier onder lijden. Zo kunnen zij de overledene missen en intens verlangen naar een bezoek van diegene. Het gebrek aan tijdsbesef heeft ook tot gevolg dat kinderen heel snel kunnen schakelen. Op het ene moment kunnen ze intens verdrietig zijn terwijl ze vijf minuten later weer volledig in hun spel op kunnen gaan. Dit is een normale manier van rouwverwerking bij kinderen tot vijf jaar.

Tips in de communicatie

Gebruik eenvoudige woorden wanneer u het kind wilt vertellen dat iemand overleden is. U kunt bijvoorbeeld vertellen dat het lichaam kapot was en de dokter het niet meer kon maken. Het begrip dood betekent nog niets voor het kleine kind. U kunt hier wel mee oefenen door het begrip in het dagelijks leven terug te laten komen. Het is aan te raden om hier niet mee te wachten tot er iemand is overleden, maar al op jonge leeftijd het verschil tussen levend, dood en levenloos te benoemen. Al is het natuurlijk nooit te voorspellen wanneer het kind voor het eerst met de dood geconfronteerd zal worden.

Kinderen van vijf tot negen jaar

Kinderen binnen deze leeftijdscategorie beginnen steeds beter te begrijpen wat doodgaan inhoudt. Vanwege dit besef kunnen er heftige emoties ontstaan zoals verdriet en woede. Ieder kind reageert op een persoonlijke wijze. Het is als ouder belangrijk om eerlijk en open te communiceren. Daarnaast is het ook raadzaam om de eigen emoties te tonen en te blijven praten over de overledene. Een goede manier om de emoties te kanaliseren is het uitvoeren van rituelen, zoals het planten van een herdenkingsboompje.

Kinderen van tien tot achttien jaar

Vanaf een leeftijd van tien jaar hebben kinderen niet alleen een besef van de dood, maar ook dat de dood naasten of henzelf kan treffen. Het overlijden van een familielid kan dan naast verdriet en woede ook veel angst meebrengen. Communiceer daarom helder over de manier waarop iemand is gestorven (zonder in detail te treden) en laat het kind vragen stellen. Wees ook niet bang om uw eigen emoties te tonen, dit is de fase waarin het kind leert hoe het met de pijn van een verlies om moet gaan. Wees er niet alleen in woorden voor het kind, maar troost en kalmeer hem door middel van lichamelijk contact. Op die manier voelt het kind zich gesteund.

Afscheid nemen

Wanneer is een kind oud genoeg om deze mee te nemen naar de uitvaart? Kinderen tot vijf jaar oud hebben over het algemeen nog te weinig besef van afscheid en dood om echt iets mee te krijgen van de uitvaart. Vanaf een leeftijd van tien jaar is er een dusdanig besef dat afscheid een belangrijk onderdeel van de rouwverwerking kan vormen. Het is aan te raden om kinderen vanaf deze leeftijd een kleine rol te geven binnen de uitvaartdienst. Bijvoorbeeld door het ontsteken van een kaars, het voorlezen van een gedicht of het maken van een tekening voor op de kist. Het is echter volledig afhankelijk van het karakter en de ontwikkelingsfase van het kind welke rol deze op zich kan en wil nemen. Het is belangrijk hierbij de grenzen van het kind niet te overschrijden. Uiteindelijk kent u als ouder uw kind het beste en is het aan u om in te schatten wat de mogelijkheden zijn.