Humanistische uitvaart

Humanisten vormen geen gemeenschap zoals religies dat doen. Het is daarom moeilijk te bepalen hoeveel humanisten er in Nederland wonen. Uit onderzoek blijkt wel dat met de toenemende ontkerkelijking het aantal mensen dat een humanistisch wereldbeeld onderkent toeneemt. Er komt daarom steeds meer vraag naar uitvaarten die in wezen humanistisch van aard zijn, al worden deze misschien niet zo genoemd. Het zijn persoonlijke uitvaarten waarin de mens – zowel de overledene als de nabestaanden – centraal staat.

Humanistische uitvaart

Humanistisch wereldbeeld

Binnen het humanisme staan een aantal kernwaarden centraal; zoals solidariteit, rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid. Humanisten leggen de nadruk op het hier en nu. Zij streven ernaar om met alle mogelijkheden en kansen die het leven ons biedt in vrede met elkaar samen te leven. Een humanist kijkt altijd naar de goede eigenschappen van de mens en hoe hij die ten volle kan benutten. Wat er na de dood gebeurt, is voor een humanist niet relevant.

Zelfbeschikking

Een belangrijke kernwaarde van het humanisme is ook zelfbeschikking. Ieder mens heeft het recht om zelf te beslissen over zijn lichaam en zijn geest. Een humanist vindt bijvoorbeeld dat een mens zelf mag kiezen wanneer hij sterft en zal daarom pleiten voor het recht op euthanasie. Zelfbeschikking speelt ook bij andere kwesties een rol, zoals bijvoorbeeld bij homoseksualiteit en abortus. Humanisten keren zich tegen regels en wetten die de zelfbeschikking van het individu ondermijnen.

Een humanistische visie op de dood

Voor een humanist is de dood het einde van het leven en is er niets na de dood. Dit wordt niet als een probleem ervaren. Het is een natuurlijk gegeven dat wie geboren wordt, ooit ook zal sterven. Het is de kunst om dit gegeven te leren aanvaarden. Het vooruitzicht dat er geen leven is na de dood, betekent ook dat je niet beoordeeld wordt op jouw manier van leven. Je wordt niet gestraft of beloond door een God. De focus ligt op het leven. Een streven naar een moreel goed leven en een goede afronding van dit leven is het belangrijkst.

Stervensbegeleiding

Het einde van het leven kan angst met zich meebrengen wanneer men niet gelooft in een hiernamaals. Bij deze existentiële angst is het fijn wanneer er gesproken kan worden met een humanistisch geestelijk verzorger. Deze kan helpen bij de afronding van het leven en het aanvaarden van het sterven. Ook wanneer men er moeite mee heeft om het leven los te laten, bijvoorbeeld vanwege de nabestaanden, is het goed om met iemand hierover te spreken. Voor anderen biedt het vooruitzicht niet meer te bestaan na de dood juist een natuurlijke berusting waardoor men in vrede kan sterven.

Een humanistische uitvaart

Een uitvaart met een humanistisch karakter kenmerkt zich door de persoonlijke invulling van de afscheidsceremonie. Het is belangrijk dat de uitvaart recht doet aan de overledene, deze verdient uit respect een uitvaart waarin aan de persoonlijke wensen voldaan wordt. Daarnaast staat de uitvaart in dienst van de nabestaanden. De afscheidsceremonie is het begin van het rouwproces voor de dierbaren. Een goed afscheid zorgt ervoor dat zij na het verlies weer verder kunnen met hun leven.

Uitvaartrituelen

Steeds meer humanistische uitvaartbegeleiders integreren rituelen binnen de afscheidsceremonie. Vroeger was men van mening dat rituelen alleen zinvol waren wanneer deze verbonden waren aan een religie. Christelijke of zelf vormgegeven rituelen kunnen echter ook binnen een humanistische context ervoor zorgen dat emoties gekanaliseerd worden. Door gebruik te maken van symbolen en rituelen kan men een zinvolle bijdrage leveren aan het rouwproces van de nabestaanden.

Niet-religieuze rituelen

Voorbeelden van rituelen zijn het branden van kaarsen, het loslaten van ballonnen en het met de hand zand werpen op de kist. Er zijn honderden rituelen te bedenken die tijdens een uitvaart ingezet kunnen worden. Sommige rituelen vinden dan wel een oorsprong in het christendom of een andere religie, maar kunnen in het nu een hele nieuwe betekenis krijgen. Een humanistische uitvaartbegeleider maakt dat een ritueel een persoonlijke betekenis krijgt die zinvol is voor de nabestaanden.

Persoonlijk afscheid

Een christelijke uitvaart kan zich beroepen op de bijbel en voorgeschreven liederen, maar een humanistische uitvaart heeft ook tal van teksten en liederen om op terug te vallen. In het algemeen wordt een uitvaart enkel persoonlijker wanneer er favoriete gedichten van de overledene worden voorgedragen of hedendaagse muziek wordt gedraaid. Er bestaan ook tal van niet-religieuze verhalen over rouw en verlies die troostend zijn voor de nabestaanden. De gedichten van Toon Hermans raken vaak een juiste toon en zijn daardoor erg populair. Bij de uitvaart van de jongere generatie wordt ook vaak een songtekst voorgelezen die goed verwoordt wat de nabestaanden voelen.

Humanistische uitvaartbegeleiding

Via het Humanistisch Verbond kan men in contact komen met een humanistisch spreker of uitvaartbegeleider. Deze zal vanuit een humanistische visie een uitvaart vormgeven waarin het leven van de overledene en zijn relaties met anderen centraal staan. Er zijn echter tal van vrijgevestigde sprekers en uitvaartbegeleiders die vanuit dezelfde visie werken, maar zich niet als humanistisch profileren. Zo zijn er diverse mogelijkheden om een humanistische uitvaart te realiseren.

Een humanistische uitvaartverzekering

Een humanistische uitvaart valt vrijwel altijd binnen de voorwaarden van een reguliere uitvaartverzekering. Wanneer u een specifieke spreker of uitvaartbegeleider wilt, is het raadzaam voorafgaand aan het afsluiten van de verzekering te informeren of dit mogelijk is. Niet iedere uitvaartverzekering biedt kosteloos de vrije keuze van een uitvaartbegeleider of spreker aan. Bij een dienstenpakket wordt in de meeste gevallen een uitvaartbegeleider door de uitvaartverzekeraar aangewezen. Wanneer u een kostenpolis heeft, kunt u altijd zelf een humanistisch spreker of begeleider kiezen.