Chinese uitvaart

De Chinese gemeenschap in Nederland telt circa 80.000 personen afkomstig uit China, Hongkong, Taiwan, Maleisië, Singapore, Indonesië, Vietnam, de Antillen en Suriname. Wat op het eerste gezicht een homogene groep lijkt, is in werkelijkheid dus een samenstelling van verschillende culturen, talen en geloven. We kunnen daarom ook niet spreken over de Chinese uitvaart. We kunnen wel enkele elementen van de uitvaartceremonie en de visie op de dood die traditioneel met de Chinese cultuur verbonden is bespreken.

De Chinese uitvaart

Religie

De meeste Chinese Nederlanders zijn aanhangers van het taoïsme, het confucianisme of het boeddhisme. Een minderheid van de Chinezen in Nederland is katholiek of protestant. Chinese Nederlanders trekken vaak naar elkaar toe wanneer zij hun geloof belijden. Zij doen dit in hun eigen kerken waar de diensten in de eigen taal worden gehouden. Hoe de uitvaartceremonie wordt vormgegeven is afhankelijk van het geloof dat men aanhangt en de daarbij passende visie op het leven en de dood.

Chinese visie op de dood

Traditioneel heeft men binnen de Chinese traditie een duidelijk visie op de dood. De mens bestaat uit een lichaam, een spirituele ziel (hun) en een tweede ziel (po). De spirituele ziel keert terug naar de bron van de oorsprong, kort nadat het lichaam overleden is. De tweede ziel moet bij het lichaam blijven tot na de begrafenis. Op dat moment zal deze ziel beginnen aan een reis van zeven keer zeven dagen waarbij hij beproevingen zal moeten doorstaan. Wanneer er zeven hemels en zeven hellen zijn gepasseerd, bereikt de ziel het paradijs.

Geld verbranden

De reis van 49 dagen zal er één worden van zware beproevingen, maar de nabestaanden kunnen de overledene helpen. Zo kunnen zij (nep)geld en voorwerpen verbranden. Door de stoffelijke materie te verbranden kan het deel uitmaken van de geestenwereld. Naast functionele voorwerpen zoals kleding, gereedschap en een horloge worden er ook symbolen verbrand die de overledene geluk brengen. Het is de bedoeling dat het hem in het hiernamaals aan niets zal ontbreken.

Voorbereiden van het lichaam

De po-ziel zal volgens de overlevering proberen te ontsnappen voordat deze reis begint. Daarom worden alle lichaamsopeningen van de overledene na het wassen gesloten met jade. Het wassen van het lichaam wordt door een geestelijke gedaan, geassisteerd door de familie. Alle voorwerpen die in aanraking zijn gekomen met het lichaam moeten worden mee begraven zodat de ziel zich er niet aan vast kan klampen.

De geest van de overledene

Het is van groot belang dat de geest van de overledene zich niet gaat hechten aan één van de aanwezigen. Daarom draait men zich om als de kist gesloten wordt en wanneer de kist in het graf zakt. Ook het gebruiken van een paraplu is af te raden, net als andere voorwerpen waar een geest zich onder kan verschuilen. Men motiveert de geest te starten aan de grote reis om uiteindelijk het paradijs te bereiken.

Een Chinese uitvaart

De exacte uitvaartrituelen zijn afhankelijk van het geloof dat beleden wordt. Traditioneel wordt er wierrook gebrand tijdens de uitvaart en wordt de kist bij het verlaten van de (kerk)zaal uitgeleide gedaan met (brief)geld. Ook wordt er vuurwerk afgestoken om kwade geesten te verjagen. Een traditioneel gebaar na afloop van de uitvaart is het overhandigen van een rode envelop met een muntje, een draadje en een snoepje. Het muntje is om iets terug te doen in de kosten, het draadje is een rouwbandje en het snoepje moet geluk brengen.

Uitvaartrituelen

Een bijzonder ritueel is het plaatsen van een spiegel naast de overledene. Op die manier wordt een tweede dood afgewend. Eten speelt ook een belangrijke rol rond het overlijden. Wanneer de kist gesloten is, eten de nabestaanden lange noedels. Deze maaltijd staat symbool voor een lang en gelukkig leven. Op de dag voor de uitvaart wordt vaak het lievelingseten van de overledene gegeten. Ook worden alle lichten in huis ontstoken zodat de geest afscheid kan nemen. Pas na de begrafenis worden de lichten gedoofd.

Voorouderverering

Het vereren van de voorouders is een belangrijk element binnen de Chinese gemeenschap. Er heerst een sterk geloof in de macht van overleden voorouders over de levenden. Er wordt daarom vaak een altaartje met foto’s ingericht waarbij men de voorouders met wierrook vereerd. De voorouders bepalen wanneer en waar de uitvaart plaats zal vinden. Daarom is er vaak een spiritueel leider betrokken bij de organisatie van een Chinese uitvaart.

Het herdenken van de overledenen

Na het overlijden start er een periode van rouw. De eerste periode telt 49 dagen, de tijd dat de overledene met de grote reis bezig is. Nabestaanden kleden zich dan in het wit en voeren rituelen uit om de geestenwereld positief te beïnvloeden. De tweede periode betreft 100 dagen, daarna keert men terug naar de vroegere situatie. De Chinese gemeenschap kent twee feesten waarbij de doden worden herdacht. In maart of april vindt Chung Yuan plaats en in augustus of september het Ching Ming-feest. De exacte datum wordt bepaald door de maankalender waardoor deze jaarlijks afwijkt.

Een Chinese uitvaartverzekering

Het is steeds beter mogelijk om de uitvaart in te richten naar de eigen wensen. Uitvaartverzekeraars zijn in grote mate bereid om mee te denken zodat uw persoonlijke uitvaart volledig vergoed wordt. Inhoudelijk zijn er wellicht veel verschillen met een westerse uitvaart, maar de basiselementen zoals een locatie, een spreker, rouwvervoer, een grafkist en een graf vertonen voldoende overeenkomsten. Een Chinese uitvaart wordt daarom door de meeste uitvaartverzekeraars vergoed, maar het is aan te raden hier vóór het afsluiten van de verzekering met de verzekeraar over in gesprek te gaan.