Boeddhistische uitvaart

Ongeveer 1% van de Nederlanders noemt zich boeddhist. Net zoals bij elke religie of levensfilosofie kent het boeddhisme diverse stromingen. Het zenboeddhisme, het theravada-boeddhisme en het Tibetaans boeddhisme zijn de bekendste stromingen. Iedere stroming kent eigen tradities en rituelen rondom de dood. Bovendien kunnen deze ook nog eens per land en regio verschillen. In grote lijnen kent het boeddhisme echter een aantal kenmerken die de verschillende stromingen gemeen hebben. De boeddhistische visie op leven en sterven is daar één van.

De boeddhistische uitvaart

De kern van het boeddhisme

Het moderne boeddhisme grijpt terug op drie geschriften: de toespraken van Boeddha (de Suttapitaka), de spirituele en praktische handleiding voor boeddhistische monniken (de Vinaya) en de filosofische werken van latere spirituele leiders (de Abhidhamma). De rode draad van het boeddhisme wordt gevormd door de vier edele waarheden:

  • 1. Leven is lijden
  • 2. Verlangens veroorzaken het lijden
  • 3. Je kunt het lijden doorbreken
  • 4. Het achtvoudige pad bevrijdt je van het lijden

Het achtvoudige pad is de weg naar de verlichting. Je wordt dan niet meer wedergeboren en bent verlost van het lijden dat het leven brengt.

  • 1. Goed inzicht
  • 2. Goede intenties
  • 3. Goed spreken
  • 4. Goed handelen
  • 5. Goede manier van levensonderhoud
  • 6. Goede inspanning
  • 7. Goede meditatie
  • 8. Goede concentratie

De boeddhistische visie op sterven

Een boeddhist gelooft dat hij na het leven niet zal sterven, maar zal incarneren in een ander lichaam. Door verschillende levens te leven zal hij steeds beter leren zich te onthechten van zintuiglijke verlangens. Op het moment dat alle lessen geleerd zijn en iemand volledig onthecht is van het leven, zal hij verlicht worden. Op dat moment is hij van al het lijden verlost. Doordat boeddhisten het leven als lijden zien, wordt de dood als een verlossing gezien. Zij kennen dan meestal ook geen angst om te sterven, maar werken hard om het Nirwana te bereiken.

Het moment van sterven

Tijdens het stervensproces doorgaat men verschillende fases waarbij het lichaam wordt losgelaten. Boeddhisten geloven dat het enkele dagen tot weken kan duren voordat de geest het lichaam verlaat. Dierbaren van de overledene kunnen een altaar inrichten en verschillende rituelen uitvoeren om de karma te beïnvloeden. Ook kunnen er nog mantra’s of spirituele teksten in het oor van de overledene gefluisterd worden zolang de geest het lichaam nog niet heeft losgelaten. Daarnaast kan degene die op sterven ligt zijn karma positief beïnvloeden door middel van de juiste, heilzame gedachten op te roepen. Een goed karma is van invloed op de wedergeboorte.

Geen palliatieve zorg

Boeddhisten zien het stervensproces als een taak die zij moeten verrichten om door te kunnen gaan naar het volgende leven. Pijn is daar een essentieel onderdeel van. Veel boeddhisten zullen daarom ook afzien van pijnmedicatie of medicatie die het bewustzijn beïnvloeden tijdens de laatste levensfase. Ook euthanasie strookt niet met de leer van het boeddhisme. Er zijn meditatieoefeningen die bij leven worden gedaan om zich voor te bereiden op het stervensproces.

Na het sterven

Na het overlijden bevindt de geest zich voor een periode van 49 dagen in de bardo. Na deze periode zal de geest wedergeboren worden in een nieuw lichaam. Dit kan het lichaam van een mens, maar ook dat van een dier zijn. Om de karma van de overledene positief te beïnvloeden en een goede wedergeboorte mogelijk te maken kunnen dierbaren in deze periode rituelen uitvoeren, gebeden reciteren en offers brengen. Het strekt ook tot de aanbeveling om extra aandacht te geven aan dierenwelzijn en een dierenleven te redden.

Boeddhistische uitvaartrituelen

Er vindt een ceremonie plaats tijdens de uitvaart, een week na de uitvaart, na de periode van 49 dagen en tot slot na 100 dagen. De uitvaartceremonie kan bestaan uit rituelen ter zuivering van de geest van de overledene, offers van geuren, eten en licht, meditatie, het reciteren van de Hartsutra en het doen van tantrische oefeningen. Een bekend ritueel is het verbranden van geld en wierrook om de karma met vrijgevigheid positief te beïnvloeden. De precieze invulling van een boeddhistische uitvaart is afhankelijk van de stroming binnen het boeddhisme en kan lokaal afwijken.

Een boeddhistische uitvaart in Nederland

Het is in Nederland mogelijk een boeddhistische uitvaart te organiseren onder leiding van een boeddhistisch spiritueel leider. Deze is in staat om een ceremonie vorm te geven aan de hand van verschillende rituelen en mantra’s. Er is echter geen strakke handleiding waaraan een boeddhistische uitvaart moet voldoen. Het komt ook steeds vaker voor dat er een boeddhistische uitvaart wordt georganiseerd met elementen waar niet-boeddhistische nabestaanden zich vertrouwd mee voelen, uit respect voor deze nabestaanden. Bepaalde onderdelen, zoals bijvoorbeeld het offeren van bloemenkransen, mogen ook enkel in gedachten uitgevoerd worden zonder aan kracht in te boeten.

Crematie

Oorspronkelijk lieten boeddhisten overledenen achter in het landschap om als voer te dienen voor de dieren. Dit is een natuurlijk proces in de kringloop van het leven dat in bepaalde delen van Tibet en Mongolië nog steeds wordt gepraktiseerd. Na de dood is het lichaam immers slechts een leeg omhulsel dat op die manier nog van nut kan zijn. Tegenwoordig kiezen veel boeddhisten ervoor gecremeerd te worden. Ook in Nederland worden boeddhisten vaker gecremeerd dan begraven.

Boeddhistische uitvaartverzekering

Een persoonlijke uitvaart is de laatste jaren steeds belangrijker geworden. Hierdoor zijn uitvaartverzekeraars ook steeds flexibeler geworden bij het bekostigen van een uitvaart die volledig aan uw wensen voldoet. Een boeddhistische uitvaart behoort daarom zeker tot de mogelijkheden. Informeer bij de uitvaartverzekeraar in hoeverre u zelf kunt kiezen voor een spirituele leider voor uw uitvaart. In de meeste gevallen bent u binnen een bepaald budget vrij om uw persoonlijke keuzes te maken.